گلیم بافی

بررسی تفاوت های گلیم و گبه و جاجیم

بررسی-تفاوت-های-گلیم-و-گبه-و-جاجیم-کاور
سمپل های سایت لوگو نوشته

صنایع دستی یکی از حوزه‌هایی است که جوامع ایران در آن بسیار موفق بوده و شهرت جهانی دارد. یکی از زیباترین آثار صنایع دستی ایرانی، صنایع بافنتی هستند که از میان آن‌ها می‌توان به گلیم، گبه، جاجیم و... اشاره کرد. این صنایع دستی از نظر جنس نخ به کار رفته، نوع بافت و همچنین ضخامت و قیمت با هم تفاوت‌هایی دارند که بهتر است قبل از هر گونه اقدام به خرید از آن‌ها آگاه باشید. در این مطلب قصد داریم به معرفی این سه اثر زیبا و اصیل ایرانی بپردازیم و همچنین تفاوت های گلیم و گبه و جاجیم را به طور مفصل مورد بررسی قرار دهیم.

گلیم، گبه و جاجیم صنایع دستی‌ای هستند که به صورت بافتنی تولید و خلق می‌شوند. از تمام این آثار هنری زیبا می‌توان به عنوان زیرانداز استفاده کرد. هر کدام از این صنایع دستی زیبا، کاربرد و ویژگی‌های منحصر به فرد خود را دارند که آن‌ها را از سایر آثار هنری دستی متمایز می‌کند. از طرفی به علت صمیمیتی که این صنایع دستی در خانه ایجاد می‌کنند؛ بسیاری از خانم‌ها و افراد شهرنشین هم به استفاده از آن‌ها علاقه نشان می‌دهند. برای اینکه با تعریف هر کدام از این صنایع دستی آشنا شوید و تفاوت‌ های گلیم و گبه و جاجیم را بشناسید، پیشنهاد می‌کنیم که ادامه‌ی این مطلب را مطالعه بفرمایید.

  • گلیم چیست؟
  • گبه چیست؟
  • تفاوت های گلیم و گبه از نظر ظاهر
  • تفاوت‌ های گلیم و گبه از نظر قیمتتفاوت‌ های گلیم و گبه از نظر قیمت
  • تفاوت‌ های گلیم و گبه از نظر جنس و نوع نخ
  • جاجیم چیست؟
  • تفاوت های گلیم و گبه با جاجیم از نظر ظاهر
  • نکات مهم درباره تفاوت گلیم، گبه و جاجیم

گلیم چیست؟

قبل از اینکه به بررسی تفاوت های گلیم و گبه بپردازیم، بهتر است هر کدام را به صورت جداگانه توضیح دهیم.

گلیم یکی از انواع صنایع دستی بافته شده است که سطح آن صاف و بدون پرز است. گلیم از بافت تار و پود تشکیل می‌شود و مثل قالی گره و پرز بلند ندارد. هر چه نخ استفاده شده در تولید این محصول لطیف‌تر و ظریف‌تر باشد، ارزش محصول بالاتر خواهد بود و مرغوب‌تر است. برای بافت گلیم از پشم زیر بغل و زیر گلوی گوسفندان استفاده می‌‌کنند چرا که با این پشم می‌توان نخ‌های ظریف تولید کرد که کیفیت کار را تا حد زیادی بالا می‌برد.

پشم گوسفندی که از آن برای تولید گلیم استفاده می‌شود؛ دوام بالایی دارد، می‌تواند به راحتی رنگ بپذیرد و انعطاف خوبی نیز دارد. به همین علت حالت دادن به آن بسیار راحت‌تر از سایر نخ‌ها است.

گلیم بافی یکی از هنر‌های بسیار کهن ایرانی به شمار می‌رود

گلیم بافی در مناطق مختلف ایران که از گذشته‌های دور تا به امروز هنر اصیل ایرانیان بوده است.

گبه چیست؟

در بند قبل به معرفی گلیم پرداختیم و در این بند قصد داریم تا گبه را به شما عزیزان معرفی کنیم تا بتوانیم به بررسی تفاوت‌ های گلیم و گبه بپردازیم.

گبه نوعی از انواع فرش سنتی است که پرز‌های بلندی دارد؛ اما به علت نوع بافت در دسته بندی فرش یا قالی قرار نمی‌گیرد. اکثر گبه‌های ایرانی در منطقه جنوب غربی کشور ایران از جله بوشهر طراحی و بافته می‌شوند. بیشتر مردمی که به تولید گبه می‌پردازند، در گروه عشایر قرار دارند.

گبه‌بافی یکی از صنایع دستی استان بوشهر به‌شمار می‌رود که از دیرباز توسط اغلب ساکنان این منطقه انجام می‌شود؛ با این حال، تولید این صنایع دستی توسط هنرمندان بندر گناوه و دشتستان زبانزد است.

یکی از ویژگی‌های اصلی گبه، وجود پرز‌های بلند و نرم در ساختار آن است. در گذشته برای طراحی و نقش زدن بر گبه از تصویر‌های ذهنی استفاده می‌کردند اما در سال‌های اخیر هنرمندانی که به طراحی این محصول علاقه دارند،آن را در انواع طرح‌های مدرن و سنتی می‌بافند. برای همین است که امروزه نمونه‌های اصیل و مدرن گبه در بازار یافت می‌شوند.

تفاوت های گلیم و گبه از نظر ظاهر

حال که با ویژگی‌ های گبه و گلیم آشنا شدید؛ وقت آن رسیده تا شما را با تفاوت های گلیم و گبه آشنا کنیم. در ادامه‌ی این بند قصد داریم تا به بررسی تفاوت‌های این دو محصول صنایع دستی بپردازیم.

تفاوت در اندازه:

 گلیم معمولا در ابعاد بزرگ‌تری نسبت به گبه یافت می‌شود اما به کلی ابعاد گلیم و گبه معمولا زیر شش متر است.

جنس:

جنس گبه و گلیم، بسیار مشابه است چرا که هر دو از کرک و پشم گوسفند بافته می‌شوند اما نحوه بافت این دو محصول بسیار متفاوت است. برای همین است که گبه و گلیم ویژگی‌های مختلفی دارند. اما ویژگی‌های مربوط به جنس در این دو محصول یکسان است.

رنگ:

گلیم دارای تنوع رنگ بالاتری نسبت به گبه است. البته این موضوع به گلیم و گبه سنتی و دستبافت باز می‌گردد. امروزه گلیم و گبه‌هایی که به صورت صنعتی یا مدرن تولید می‌شوند دارای تنوع رنگی بالایی هستند.

نقش و نگار:

 یکی از تفاوت های گلیم و گبه در نقش و نگار است. در طراحی گبه، تمام تصاویر و نقش‌ها به صورت ذهنی طراحی می‌شوند برای همین طرح‌های آن بسیار ساده‌ است. اما در گلیم از دو صورت طراحی ذهنی و نقشه‌ای استفاده می‌شود. گلیم‌هایی که به صورت ذهنی طراحی می‌شوند مانند گبه طراحی ساده‌ای دارند اما گلیم‌هایی که از روی نقشه بافته می‌شوند قابلیت تولید در انواع و اقسام طرح‌های پیچیده و مینیاتوری را دارند.

پرز:

 گلیم به هیچ عنوان پرز ندارد چرا که تمام قسمت‌های نخ در بافت استفاده می‌شود اما گبه که به صورت گره‌ای بافته می‌شود دارای پرز‌ است.

تفاوت‌ های گلیم و گبه از نظر قیمت

مهم‌ترین ویژگی تعیین کننده قیمت در آثار هنری و صنایع دستی، کیفیت آن محصول است. اما به جز کیفیت موارد متعددی هستند که باعث کاهش یا افزایش قیمت گبه و گلیم می‌شوند. در ادامه‌ی این بند به شرح این موارد خواهیم پرداخت تا تفاوت های گلیم و گبه از نظر قیمت را متوجه شوید.

ظرافت در طراحی و نقش:

 در نظر داشته باشید که نقش‌های پیچیده و مینیاتوری که در طراحی آن‌ها از ظرافت استفاده شده است؛ نیاز به زمان بیشتری دارند و بافتن آن‌ها به مراتب سخت‌تر است. این پارامتر یکی از مهم‌ترین مواردی است که بر قیمت کار اثر می‌گذارد.

ابعاد گبه یا گلیم:

 فرقی نمی‌کند که محصولی که می‌خواهید خریداری کنید گبه باشد یا گلیم؛ هر چه ابعاد و سطح محصول بیشتر باشد، قیمت آن نیز بالاتر خواهد بود. چرا که هم متریال بیشتری در بافت آن استفاده شده است و هم زمان بیشتری صرف تهیه آن می‌شود.

میزان رنگ استفاده شده در بافت گلیم و گبه:

در طراحی گبه، از رنگ‌های زیادی استفاده نمی‌شود اما در طراحی گلیم، تنوع رنگ نسبتا بیشتر است. برای همین هم هست که قیمت گلیم نسبت به گبه بالاتر است. از طرفی پایین بودن تنوع رنگی در گبه، انتخاب را برای شما آسان‌تر خواهد کرد. همان طور که می‌دانید هر چه تنوع رنگ در گبه و گلیم بالاتر باشد انتخاب آن سخت‌تر می‌شود.  

در طراحی گبه، از رنگ‌های زیادی استفاده نمی‌شود اما در طراحی گلیم، تنوع رنگ نسبتا بیشتر است

تفاوت‌ های گلیم و گبه از نظر جنس و نوع نخ

یکی از تفاوت های گلیم و گبه صنعتی یا ماشینی، تفاوت در الیاف آن‌ها است. اگر چه نوع سنتی آن‌ها از این نظر تفاوت زیادی ندارند اما شرایط برای گلیم و گبه صنعتی کاملا متفاوت است. در ادامه‌ی این بند به شرح نخ‌های به کار رفته در انواع ماشینی این صنایع خواهیم پرداخت.

برای بافت گبه از الیاف پلی پروپلین استفاده می‌شود. این الیاف نخ هایی ارزان قیمت و مصنوعی هستند که مقاومت بالایی در برابر رطوبت و گرما از خود نشان می‌دهند. البته الیاف پلی پروپلین دوام و ماندگاری بسیار بالایی ندارند.

برای بافت گلیم از نخ‌های زیادی می‌توان استفاده کرد اما اغلب مختصصان این صنعت از نخ بی اف سی استفاده می‌کنند.  این نخ با هیت ست می‌شود و به همین علت دیگر پرزدهی ندارد. البته لازم به ذکر است که به علت نوع بافت تار و پودی گلیم، نخی که در بافت آن به کار می‌رود نیازی به هیت ست ندارد.

جاجیم چیست؟

جاجیم یکی دیگر از صنایع دستی بافته شده است که از دو طرف آن می‌توان استفاده کرد. جاجیم یکی از انواع ضخیم زیر انداز‌های سنتی به شمار می‌رود. در مناطق غربی و شمال غربی کشور ایران، مردم روستایی و عشایر به بافت انواع جاجیم مشغول هستند. از جاجیم به عنوان زیر انداز و رخت خواب استفاده می‌شود. بعضی از خانواده‌های سنتی و خوش ذوق، از جاجیم به عنوان پتوی روی کرسی نیز استفاده می‌کنند.

واژه جاجیم از کلمه جاجم به معنای پلاس گرفته شده است. همان طور که گفتیم جاجیم در طیف قوم‌های عظیمی بافته می‌شود به همین دلیل مردم محلی هر منطقه اسم مخصوصی برای آن انتخاب کرده‌اند، برای مثال در استان ایلام به آن جول  گفته می‌شود و با استفاده از دستگاهی به نام جولایی یا جولاهی آن را می‌بافند. به فردی که جاجیم می‌بافد هم جولاهه می‌گویند.

جاجیم پرز ندارد به همین علت می‌توان از هر دو طرف آن استفاده کرد. نقش و رنگ‌هایی که روی جاجیم بافته می‌شوند، از هر دو سمت به یک صورت دیده می‌شوند. جاجیم‌ها معمولا با عرض بیست الی پنجاه سانتی متر بافته شده و طولشان تا ده متر هم می‌رسد. نقش و نگار‌های روی جاجیم، به صورت تناوبی و تکرار شونده هستند.

طرح‌های جاجیم به صورت راه راه، پلکانی، چهار خانه، کنگره‌ای و… هستند. عشایر غرب کشور ایران در توابع کرمانشاه و کردستان از جاجیم برای پیچیدن رخت خواب استفاده می‌کنند.

امروزه شاهد بافت و تولید انواع جاجیم‌های ماشینی در انواع طرح و رنگ‌ها هستیم.  هر چند که بافت سنتی آن صمیمانه‌تر بوده و حال و هوای عشایری دارد.

وسایل زیادی در بافت جاجیم مورد استفاده قرار می‌گیرد که از جمله آن‌ها می‌توان به دار جولایی، دارگیلان، دستگاه جاجیم بافی، دفه، شانه، میخ، شمشیره، کول، سردار، گورت، ماکو و ماسوره اشاره کرد.

حال که با جاجیم به خوبی آشنا شدید، بهتر است به بررسی تفاوت‌ های گلیم و گبه با جاجیم بپردازیم.

جاجیم پرز ندارد به همین علت می‌توان از هر دو طرف آن استفاده کرد

تفاوت های گلیم و گبه با جاجیم از نظر ظاهر

جاجیم بافت بسیار نازک و لطیفی دارد که حتی از گلیم‌ هم نازک‌تر است. در نتیجه از گبه‌ هم نازک‌تر است. اگر می‌خواهید ضخامت کار را تداعی کنید، می‌توانید ضخامتی بین اندازه عبا و پارچه با گلیم در نظر بگیرید.

جاجیم با طول و عرض کمتری نسبت به گلیم و حتی گبه بافته می‌شود، سپس نوار‌های مختلف این پارچه را کنار هم قرار داده و به یکدیگر می‌دوزند. اما گلیم و گبه به صورت یک دست بافته می‌شوند.

نقش و نگار‌هایی که بر جاجیم قرار دارد؛ به وسیله تار و پود شکل می‌گیرد که معمولا به صورت عمودی و افقی هستند اما این محدودیت در بافت گلیم تا حد زیادی از بین رفته برای همین است که تنوع در گلیم و گبه نسبت به جاجیم بالاتر است.

در گلیم، بافت چله کشی مشخص نیست اما در جاجیم بافت چله کشی جزیی از بافت اصلی به شمار می‌رود و قسمتی از جذابیت آن هم به همین موضوع برمی‌گردد.

تعداد چله در جاجیم نیست به گلیم و گبه بیشتر و ظریف تر است. همچنین مخ چله در بافت جاجیم رنگی است و مثل گلیم و گبه سفید نیست.

سمپل های سایت تقویم ستاره دار

نکات مهم درباره تفاوت گلیم، گبه و جاجیم

در این مقاله به بررسی صنایع دستی بافتنی و همچنین تفاوت های گلیم و گبه و جاجیم پرداختیم. اگر قصد خرید انواع صنایع دستی اصیل، مرغوب و با کیفیت ایرانی را دارید؛ می‌توانید صفحه فروشگاهی سایت آرامان را مشاهده کرده و از نحوه قیمت گذاری آگاهی پیدا کنید. در انتهای مطلب به ارائه نکات تکمیلی درباره تفاوت گلیم، گبه و جاجیم خواهیم پرداخت.

  • هرچند که تنوع رنگ در گلیم بیشتر از گبه است، اما شفافیت رنگ به علت نحوه بافت در گبه بیشتر از گلیم است.
  • گلیم‌ها به علت نوع بافت، گرد و غبار کمی را جذب می‌کنند اما چون گره‌های آن‌ها درشت است باید زود به زود شسته شوند. شستن گبه از گلیم راحت‌تر است اما به طور کلی بهتر است که الیاف هر دو محصول در معرض چربی قرار نگیرد چرا که پاک کردن آن کار بسیار سختی خواهد بود.
  • گلیم درباره رطوبت و سرما مقاومت کمتری نسبت به گبه دارد، در نتیجه بهتر است در محیط‌های سرد یا مرطوب از گبه استفاده کنید.
  • دوام و ماندگاری گبه نسبت به گلیم کمتر هست. چراکه گلیم بافت محکمی داشته و رشته‌های آن در معرض آسیب قرار نمی‌گیرد. توجه داشته باشید حتی اگر جنس هر دو کار یکسان باشد؛ گلیم عمر طولانی‌تری خواهد داشت.
  • الیاف در گبه به صورت صاف و یک دست بافته می شود که ارتفاعش حدود یک سانتی متر است. اما بافت گلیم به صورت لوپ است و دور نوار بافته می‌شود.
author-avatar

درباره گروه آرامان

آرامان مرجع ارائه محصولات صنایع دستی شهرهای مختلف ایران است. ما در آرامان تلاش کرده‌ایم تا مجموعه‌ای از همه محصولات دست‌ساز ایرانی مانند دست‌سازهای اصفهان و شیراز، یزد و اردیبل، زنجان، همدان، سیستان و خراسان، بوشهر، خوزستان، مازندران، گلستان و سایر شهرها و روستاهای کشور را گرد آوریم. هدف آرامان این است که جامع‌ترین فروشگاه خرید اینترنتی محصولات صنایع دستی را برپا کند تا شما بدون توجه به محدودیت ها امکان خرید صنایع دستی را داشته باشید.

اشتراک در
اطلاع از
guest
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها